Zasiedzenie jest instytucją prawa cywilnego umożliwiającą nabycie prawa własności danej rzeczy poprzez długotrwałe jej posiadanie, w sposób w jaki władałby nią jej właściciel. Służy korygowaniu rzeczywistego prawa posiadania z istniejącym prawem własności tzn. sankcjonuje trwający od dłuższego czasu faktyczny stan posiadania.

Zasiedzenie wiąże się z utratą własności przez dotychczasowego właściciela, który nie otrzymuje od osoby nabywającej w drodze zasiedzenia nieruchomość żadnego wynagrodzenia, ani też ekwiwalentu. Zasiedzieć można tylko taką rzecz, która może być odrębnym przedmiotem własności. Przez zasiedzenie można nabyć własność nieruchomości gruntowej, budynkowej i lokalowej. Możliwe jest także nabycie w drodze zasiedzenia służebności lub użytkowania wieczystego. Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Zasiedzenie nieruchomości budynkowej może nastąpić jedynie wraz z zasiedzeniem użytkowania wieczystego gruntu. Odrębna własność budynku przysługująca wieczystemu użytkownikowi jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym. Można także przez zasiedzenie stać się właścicielem części nieruchomości gruntowej.

W świetle uregulowań k.c. można wyróżnić przesłanki nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie takie jak: posiadanie samoistne, określony czas posiadania oraz dobra lub zła wiara posiadania.

Posiadaczem samoistnym jest ten, kto włada nieruchomością jak właściciel. Konieczne jest zatem wykonywanie przez posiadacza wszelkich czynności faktycznych, wskazujących na samodzielny, rzeczywisty, niczym nie skrępowany stan władztwa, bez jednoczesnej legitymacji prawnej w postaci prawa własności. Posiadacz samoistny, zachowuje się jak właściciel, dba o nieruchomość, uiszcza związane z nią opłaty. Posiadaczem samoistnym nie jest najemca, czy dzierżawca, oni bowiem nazywani są posiadaczami zależnymi.

Terminy zasiedzenia zależą od tego czy posiadanie jest w dobrej, czy złej wierze. W pierwszym przypadku termin wynosi lat 20, w drugim lat 30. Należy mieć na uwadze, że terminy te uległy wydłużeniu w wyniku ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny. Do przypadków, gdy okres zasiedzenia upłynął przed dniem wejścia w życie tej ustawy będą miały zastosowanie inne okresy zasiedzenia tj. terminy: 10-letni i 20-letni.
Wymagane jest również posiadanie nieprzerwane.Domniemywa się ciągłość posiadania – wystarczy udowodnić nabycie posiadania w określonym czasie i obecne jego trwanie.
Bieg terminu zasiedzenia rozpoczyna się z dniem objęcia nieruchomości w posiadanie, tj. z dniem kiedy osoba zaczyna nieruchomość użytkować. Fakt ten trzeba jednak przed sądem udowodnić.
Czas oczekiwania na zasiedzenie wydłuża się, jeśli właściciel, przeciwko któremu się występuje jest niepełnoletni. Zasiedzenie przeciwko niemu może skończyć się dopiero z upływem dwóch lat od uzyskania przez niego pełnoletniości.
Bieg terminu zasiedzenia przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju przed sądem polubownym, przedsięwzięta w celu dochodzenia ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczeń.

Pojęcia dobrej i złej wiary nie zostały zdefiniowane w Kodeksie cywilnym. Należy przyjąć, że w dobrej wierze jest posiadacz, który pozostaje w błędnym, ale usprawiedliwionym przeświadczeniu, że przysługuje mu prawo własności. W złej wierze jest posiadacz, który wie, że nie przysługuje mu prawo własności lub też przy dołożeniu należytej staranności powinien wiedzieć, że nie ma prawa własności. Osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest samoistnym posiadaczem w dobrej wierze, a tym samym nie może skorzystać z krótszego terminu zasiedzenia.
Posiadacz samoistny nie musi udowadniać swojej dobrej wiary, gdyż ustawodawca wprowadził jej domniemanie.
Samo zasiedzenie następuje z mocy prawa, natomiast stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie następuje na podstawie orzeczenia sądowego. W celu stwierdzenia zasiedzenia należy wnieść do sądu rejonowego, właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wniosek o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości.
Jeżeli nieruchomość ma księgę wieczystą i jest tam wpisany właściciel, raczej nie udowodnimy dobrej wiary - księga jest ogólnodostępna i jawna - powinniśmy się z nią zapoznać.

Wniosek powinien zawierać:
• oznaczenie sądu
• oznaczenie wnioskodawców (imię nazwisko, adres, dane małżonka jeśli występujemy wspólnie)
• wskazanie innych uczestników
• oznaczenie pisma: Wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości
• wniesienie o stwierdzenie zasiedzenia oznaczonej nieruchomości – numer księgi wieczystej, oznaczenia ewidencyjne: nr działki, nr ark. mapy, obręb ewidencyjny; adres; powierzchnię. Granice działki można również wskazać na mapie ewidencyjnej
• uzasadnienie, iż zasiedzenie nam przysługuje.

Do wniosku załączamy:
• odpis z księgi wieczystej
• wypis i wyrys z operatu ewidencyjnego
• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – jeśli wliczamy okres zasiedzenie naszych spadkodawców, lub w ogóle wnosimy o zasiedzenie w ich imieniu
• dowód wniesienia opłaty sądowej 2000 złotych
Podpisany i opłacony wniosek należy złożyć w biurze podawczym sądu, lub przesłać listem poleconym. Kwotę można wpłacić w kasie sądu, lub bezpośrednio na rachunek bankowy sądu. Musimy załączyć tyle kopii wniosku, wraz z załącznikami ilu jest uczestników oraz jedną dla sądu.
Nabycie przez osoby fizyczne prawa własności przez zasiedzenie podlega podatkowi od spadków i darowizn, który wynosi 7% podstawy opodatkowania. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie. Podstawę opodatkowania stanowi wartość nieruchomości według stanu w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.
Należy także zebrać dane jak największej ilości uczestników postępowania – czyli osób, które mogą być zainteresowane wynikiem postępowania w szczególności będą to:
• prawowity właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy,
• właściciele sąsiednich gruntów - jeśli również mają roszczenia odnośnie nieruchomości
• osoby posiadające służebności osobiste i gruntowe na nieruchomości
• osoby, które korzystają z nieruchomości: najemcy, dzierżawcy.
Jeżeli nie będziemy w stanie tego ustalić, Sąd zobowiąże nas do umieszczenia w ogólnopolskiej gazecie ogłoszenia o trwającym postępowaniu o zasiedzenie nieruchomości. Od dnia umieszczenia ogłoszenia potencjalni uczestnicy mają 3 miesiące na zgłoszenie się do sądu.